17ی شوبات .. لەنێوان دوێنێ و ئەمرۆدا
PM:06:12---17-02-2015
ئه‌م بابه‌ته 5676 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

راپۆرتی شیكاری/ محەمەد رەئوف


17ی شوبات رۆداوێكە لەدواوە بەجێمانهێشت، یان رووداوێكە لە پێشمانەوە، ئەمە پرسیارە بنەڕەتیەكەیە لەو روانگەیەوە كە 17ی شوبات تەنها خۆپیشاندانێكی ئاسایی نەبوو بۆ بەدەستهێنانی كۆمەڵێك خواستی كاتی و كۆتایی بێت، بەڵكو 17ی شوبات شۆڕشێك بوو دژ بە ناعەدالەتی و كۆمەلایەتی و خراپی سیستمی سیاسی و گۆرانی ریشەیی لە هەرێمی كوردستاندا، ئەگەرچی خۆپیشاندانەكان بە زەبری هێز كۆتایی پێهێنرا، بەڵام ئەو رووداوە تا ئەمرۆش وەك وەرچەرخانێكی گرنگ لە مێژووی خەڵكی كوردستان تەماشا دەدكرێت، بەوەی 17ی شوبات فشاری سیاسی لە گوتاری راگەیاندن و میدیاوە گواستەوە بۆ شەقام، هەرچەندە دۆخی خزمەتگوزاری و ئەمنی و سیاسی و ئابوری هەرێم زۆر لەسەردەمی 17ی شوبات خراپتر و شێواو ترە بەڵام هاتنی داعش و مەترسی لەسەر كوردستان و چونی ئۆپۆزسیۆن بۆناو دەسەڵات، خەڵكی نیگەرانی لە گۆڕەپانەكەدا بێ پشت و پەنا كردووە، لەگەڵ ئەو جەنگەی كە دژ بە چەكدارانی داعش هەڵگیرساوەو هاوڵاتیانی كوردستان بە مەترسیەكی گەورەی دەزانن بۆسەر چارەنووسی هەرێمی كوردستان، وەك هەستكردن بە بەرپرسیاریتی لە ئاستی خراپی بارودۆخەكە بێدەنگن.

دۆخی كوردستان لە نێوان 2011 و 2015 دا

خۆپیشاندانەكانی 17ی شوباتی 2011 كە دژ بە ناعەدالەتی و بەرتەسككردنەوەی ئازادیەكان و خراپی و قۆرخكاری سیستمی سیاسی و گەندەڵی و خزمەتگوزاریەكان بوو، بەبەراورد بە بارودۆخی ئێستا كە ساڵی 2015 یە جیاوازیەكە نەك باشتر نیە بەڵكو زۆر خراپتریشە لە بارودۆخی 17ی شوباتی 2011 تاكە جیاوازیەك لە نێوانیاندا تەنها بەشداریكردنی سێ لایەنەكەی ئۆپۆزسیۆنە لە حكومەتدا ئەو بە روكەشی چەند وەزیرێكە نەك هاوبەشی لە پرۆسەی سیاسی و حكومەتداریدا.

لە 17ی شوباتدا هاولاتیان داوای گۆرینی ریشەیی سیستمی سیاسیان دەكرد، لەمرۆشدا هەمان سیستمی سیاسی و هەمان سەرۆك هەیە، داوای عەدالەتی كۆمەڵایەتیان دەكرد لەمرۆشدا ناعەدالەتی لە تەواوی كایەكان هەیە، داوای بنبڕكردنی گەندەڵیان دەكرد لەمرۆدا ئاستی گەندەلی زیاتر بووە.
سەبارەت بە بوارە خزمەتگوزاریەكانیش ، لە 17ی شوباتی 2011 دا پێدانی موچە بە فەرمانبەران لە كاتی خۆیدا بوو مانگانە واتا بە ( 30 ) رۆژ جارێك، بەڵام ئێستا بە دوو مانگ بۆ سێ مانگ جارێك دێت واتا نزیكەی ( 70 بۆ 80 ) رۆژ جارێك دەدرێتە فەرمانبەران، واتا ئاستی دواكەوتنی موچە دوجار بۆ سێ جار زیادی كردووە، واتا لە ئێستادا دواكەوتنی موچە بەرێژەی ( 150% بۆ 200% ) زیادی كردووە.

رێژەی كارەبا ئەو كات زیاتر لە 20 سەعات هەبوو بەرێژەی ( 83% ) بەڵام ئێستا كە لە 10 بۆ 12 سەعات كارەبا هەیە بەرێژەی ( 40%) كەمیكردووە .

نرخی بەنزین ئەو كات لیتری بە ( 500 دینار) بوو بەڵام ئێستا بۆتە ( 900 ) دینار واتا نرخی لێترێك بەنزین ( 400 دینار ) زیادی كردووە بەرێژەی ( 45%) زیادیكردووەو ئەگەر شوفێرێك مانگانە ( 50 لیتر) بەنزین وەربگرێت ئەوكات كەلیتری بە ( 500 دینار ) بوو دەیكردە( 25 هەزار دینار) بەڵام ئێستا كە لیتری بە ( 900 دینار)ە دەكاتە ( 45 هەزار دینار) واتا لە هەفتەیەكدا ( 20 هەزار دینار ) زیاتر لە شوفێرێك وەردەگرن، لە مانگێكیشدا ( 80 هەزار دینار) زیاتر 
سەبارەت بە ئاستی وەبەرهێنانیش لە بودجەی گشتی كوردستان لە ساڵی 2011دا بری (4 ترلیۆن‌و700 ملیارد) دینار بۆ وەبەرهێنان تەرخانكراوە، بەڵام لەمساڵدا یەك دینار بۆ پرۆژەی وەبەرهێنان نیە، واتا ئاستی بودجەی وەبەرهێنان ( 0%)ە، هاوكات قەبارەی وەبەرهێنان لەتەنها لە چاو ساڵی رابردوو بەرێژەی ( 300% ) كەمیكردووە، ئاڵوگۆڕی بازرگانی لەگەڵ توركیا بەرێژەی ( 60%) لەگەڵ ئێران بەرێژەی ( 80%) كەمیكردووە. 

بەو پێیەش دۆخی ئابوری و سیاسی و ئەمنی و خزمەتگوزاری لە نێوان ساڵی 2011 كە خۆپیشاندانەكانی تیادا كرا بۆ 2015 بەرێژەی بەرچاو كەمیكردووەو بارودۆخ زۆر لەو كاتە خراپ ترە .

لە نێوان 17ی شوبات و شۆرشەكانی میسر و تونسدا

خۆپیشاندانەكانی 17ی شوبات و رۆژانی دوایی هەروا لەخۆوەو بە سانایی دەستی پێنەكردو هەڵقوڵاوی تەنها رۆژی 17ی شوبات نەبوو، بەڵكو پەیوەست بوو بە سیستمی حوكمرانی 20ساڵەی هەرێمی كوردستانەوە كە لەلایەن دوو حیزبەوە قۆرغ كرابون، واتا خۆپیشاندانەكان فشارێكی پەنگخواردووی خەڵكی كوردستان بوو، بەرامبەر بە دەسەڵاتی سیاسی لە هەرێمی كوردستان.

هۆكاری هەڵگیرسانەكەشی بەشێكی ناوخۆی و بەشێكی هۆكارە دەرەكیەكان و بەهاری عەرەبی بوو لەوكاتەدا كە شۆڕشی تونس بەخۆپیشاندان و نارەزایی جەماوەری لە 17ی كانونی یەكەمی 2010دەستی پێكردو توانی لە 14كانوونی دووەمی 20111 رژێمێكی سەركوتكەر لەسەر دەسەڵات دوور خاتەوە، دواتر شۆرشی میسر كە لە 25ی یەنایەری 2011 دەستی پێكرد و لە 11ی شوباتی 2011 شۆڕشەكە سەركەوت و كۆتایی بە حوكمرانی ئەو وڵاتەهات.
لە زۆر رووەو شۆڕشەكانی میسر و تونس لەگەڵ 17ی شوبات لەرووی دۆخی سیاسی و ئابوری و ناعەدالەتی كۆمەڵایەتیەوە هاوشێوەبوو، لە تونس دەسەڵات لەدەستی یەك حیزبدا بوو بن عەلی كە لە ساڵی 1987 پۆستی سەرۆكایەتی تونسی وەرگرت لە هەڵبژاردنی 1989دا ( 99.2%)ی دەنگەكانی هێناو لە دوایین هەڵبژاردندا لە 2009 ( 89.6%)ی دەنگەكانی بەدەستهێنا، زۆربەی خزم و كەسەكانی لە دەسەڵاتدا بوون و قۆرغی بازار و ئابوریان كردبوو لەگەڵ گەندەڵی و بەهەدەردان و بڵاوبوونەوەی هەژاری بێكاری بە جۆرێك رێژە هەژاری لە هەندێك ویلایەتی تونس لە ( 50%) بووە لەناو گەنجان و دەرچوی زانكۆ و پەیمانگاندا ( 38%) وە رێژەی گەندەڵی ( 80% ) بووە، لە میسریش كە بەهەمان شێوەی تونس دەسەڵات لەلاەین یەك حیزبەوە قۆرغ كرابو لەگەل بڵاوبوونەوەی هەژاری و بێكاری و قۆرغی بازار لەلایەن خزم و كەسەنزیكەكانی حوسنی موبارەكەوە كە لە ساڵی 1981 ەوە دەسەڵاتی گرتە دەست، لە هەڵبژاردنی سەرۆكایەتی 2005 دا موبارەك رێژەی ( 88.6%)ی دەنگەكانی بەدەستهێنا و حیزبەكەشی 97%ی كۆی كورسیەكانی ئەنجومەنی گەلیان بەدەستهێنا رێژەی گەندەڵی لە میسر لە 2011 دا ( 64%) بووەو هەژاری لە كۆی میسر ( 40) بووەو لە هەندێك پارێزگا ( 70%) بووە، تەواوی كۆمپانیاگان و بازارگانیەكان لەلایەن عەلا و جەمال و كەسە نزیكەكانی سەرۆكەوە قۆرغ كرابوون.

لە هەرێمی كوردستانیش دەسەڵات لەلایەن هەردوو ( یەكێتی نیشتیمانی كوردستان و پارتی دیموكراتی كوردستان)ەوە قۆرغ كرابوو لەگەڵ قۆرغكردنی بازارو دام و دەزگاكانی حكومەت و بردنی بودجەی گشتی و ناعەدالەتی كۆمەلایەتی لەگەڵ گەندەڵی زۆرو بەفیرۆدانی گەورە لە بودجەی گشتیدا.
بۆیە خۆپیشاندان و نارەزاییەتیەكان لە هەرێمی كوردستان هەمان فۆرم و شێوەی شۆرشەكانی میسر و تونسیان وەرگرت لە كۆبوونەوەی خەڵك لە گۆڕەپانێكدا و بەشداریكردنی رۆشنبیران و نوسەران و هۆنەرمەندان لە پێشەوەی خۆپیشاندانەكان و ئامادەبوونی بەردەوامی گەنجان لە خۆپیشاندانەكاندا، درووشم و داواكریەكانیش هەمان داواكاری بوو لە بنبڕكردنی گەندەڵی گۆرینی ریشەیی لە سیستمی سیاسی هەرێمی كوردستاندا. هاوكات فەیس بووك كە بووە سیمای خۆپیشاندانەكان كەناڵێكی گەورەی ئاراستەكردنی گەنجان بوو بۆ خۆپیشاندانەكان.

خاڵی لێكچووی نێوان خۆپیشاندانەكانی میسر و تونس و 17ی شوبات ئەوە بوو كە دەسەڵات بە گوللە وەڵامی خۆپیشاندەرانی داوەتەوە، لە هەرێمی كوردستان بە سەدان كەس بریندار بوون و 10 كەسیش بە گوللەی هێزەكان شەهید بوون، لە میسر و تونسیش بە دەیان كەس شەهید و بریندار بوون.

17ی شوبات لە دۆخی ئێستادا

لە ئێستادا كە دۆخی هەرێمی كوردستان لە ئاستێكی خراپدایە لە سەرجەم روەكانیەوە لە قەیرانی گەورەدایە، بێدەنگی هاوڵاتیان لەوەوە سەرچاوە ناگرێت كە ناتوانن خۆپیشاندان بكەن، هێندەی پەیوەندی بە مەترسی داعش بۆسەر كوردستان و چاوەڕوانی چاكسازی لە دەسەڵاتی سیاسی و ئیداری و ئابوری دەكەن لەو لایەنانەی كە پێشتر پشتیوانی خۆپیشاندانەكانیان دەكرد و لە ئێستاشدا بەشدارن لە حكومەتدا، خۆ ئەگەر مەترسیەكانی داعش برەونەوەو حكومەت هەروا كەمتەر خەم بێت لە ئاستی خزمەتگوزاریە سەرەتاییەكان، نیگەرانی و توڕەیی ئێستای هاوڵاتیان زۆر زیاتر و پەنگ خواردوو ترە لە ساتەكانی 17ی شوبات، بۆیە بەشێك لە پشودرێژی هاوڵاتیان لە نەبوونی كارەبا و دواكەوتنی موچەو گرانی بەنزین لە هەستكردن بە بەرپرسیاریەتیەوەیە لە ئاستی دۆخەكە.

لە رۆژنامەی ئاوێنە ژمارە ( 466) بەرواری 17/2/2015 بڵاوبۆتەوە




كوا خوێنی شەهید قەڵەم سۆرانی مامە حەمە؟
منبەج ، بۆچی گرنگە؟!
سەلاحەدین بەهادین دەگەڕێتەوە
موحافیزكاران و ریفۆرمخوازان لە هەڵبژاردنەكانی ئێراندا
غرووری پارتی دەشكێت، یان سیحری گۆڕان بەتاڵ دەبێتەوە؟
ڕۆشنبیرانی ”بەیعە“گەر
دەربارەی بەیاننامەی ٢٢٥٠ ڕۆشنبیرەکە
قیڕەقیڕی عەلمانیەت و دین لە کوردستاندا
دکتۆر قاسملو:
"بیرمەندە شۆڕشگێڕەکە"
لولا داسیلڤا ، سەرۆكی بەرازیل
ئەو سەرۆكەی مێژوو دوبارەی ناكاتەوە
ئەژدیهای قــەرز لەگەردنـی هەرێمی کوردسـتانەوە دەئـاڵـێـــت
زۆرترین خوێنراو
گۆڤاری لڤین
318
ژمارە
وتار
لڤینی نوێ
59
ژمارە