‌شەڕێكی بێ پاسا‌و لە شنگال ‌
فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد‌
PM:05:21---20-03-2017
ئه‌م بابه‌ته 862 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌
وەزیری بەرگریی توركیا فیكری ئیشك لە لێدوانێكدا لە ١٦ی ئەم مانگە، ئەوەی ئاشكرایكرد كە ئەگەر هەیە سوپای توركیا ‌و هێزی پێشمەرگە پێكەوە هێرش بكەنە سەر هێزەكانی پەكەكە لە شنگال.
ئەگەر لەوە گەڕێین كە ئایا دەشێ ئەم هێرشە ڕووبدا یان نا، پرسیارە گرنگەكە ئەوەیە كە كێ بڕیار لەسەر ئەم مەسەلەیە دەدا؟ ئایا ئەوەی كە بڕیار دەدا سەرۆكایەتی هەرێمە كە بەپێی یاسای ژمارە ١٩ی ساڵی ٢٠١٣ سەرۆكەكەی ماوەی كۆتایی هاتووە، یان وەزارەتی پێشمەرگەیە كە لە ساڵی ٢٠١٥ وە بێ وەزیرە؟ لێرەدا مەسەلەكە سەرەكییەكە ئەوەیە كە بە پشت بەستن بە كام یاسا، هێزی پێشمەرگە پشتگیریی هێرشی هێزەكانی دەوڵەتێكی تر دەكا لە ناوخۆی كوردستاندا؟

ئەوی ڕاستی بێ، یاساكانی هەرێم بە هیچ شێوەیەك ڕێنادەن هێزی هیچ دەوڵەتێك بێتە ناو سنوری هەرێم. بەپێی یاسای ژمارە ١ی ساڵی ٢٠٠٥ كە دەسەڵاتی سەرۆكی هەرێمی پێ دیاری كراوە، بڕگەی پێنجەم ڕێدەدا سەرۆكی هەرێم، لە كاتی سەرهەڵدانی هەڕەشە‌ و مەترسیی گەورە لەسەر هەرێم‌ و قەوارە سیاسییەكەی، پاش ڕێككەوتن لەگەڵ سەرۆكی پەرلەمان‌ و ئەنجومەنی وەزیران، بەپەلە چەند بڕیارێك دەردەكات كە هێزی یاسایان دەبێ.

لە ساڵی ٢٠٠٥ ەوە تائێستا سەرۆكایەتیی هەرێم هیچ بڕیارێكی دەرنەكردووە كە هێزی یاسای هەبێت، تەنانەت كاتێك داعش لە ساڵی ٢٠١٤دا مەخموری گرت‌ و هەڕەشەی لەسەر هەولێری پایتەختی هەرێمیش دروست كرد، سەرۆكایەتیی هەرێم هیچ بڕیارێكی لەم جۆرەی دەرنەكرد.
لەكاتێكدا بڕگەی دەیەمی یاساكە ڕێدەدا هێزی فیدرال بە ڕەزامەندیی پەرلەمانی كوردستان بێتە ناو سنوری هەرێمی كوردستان، هەمان ئەم یاسایە دەسەڵات ناداتە سەرۆكایەتیی هەرێم یان حكومەتەكەی یان وەزارەتی پێشمەرگە رەزامەندی لەسەر هاتن ‌و هێنانی هێزی سوپای دەوڵەتێكی تر بۆ ناو هەرێم نیشان بدەن ‌و ئەم مەسەلەیە تەنانەت رەزامەندیی پەرلەمانیشی بۆ نەكراوەتە مەرج. ئەمەش بەم واتایە دێت كە مەسەلەكە هەر لە بنەرەتدا ڕەتكراوەتەوە.

گواستنەوەی ململانێی ناخۆی توركیا بۆ ناو كوردستان خزمەتی بەرژەوەندیی نیشتمانیی باڵای گەلی كوردستان ناكا. تێوەگلاندنی هەرێمی كوردستان لە ململانێیەكی سوپایی لەنێوان توركیا ‌و پەكەكە هیچ سوودێكی هەرێمی كوردستانی تێدا نیە، تەنانەت دەشێ ئەم كارە ئاكامی ناچاوەڕوانەكراوی لێبكەوێتەوە، بەتایبەتی كە پێناچێ توركیا بەپێی ڕێككەوتنێكی نووسراو دەست بە ئۆپەراسیونەكە بكا. ئەمەش بەم مانایە دێت كە ئۆپەراسیونەكە هیچ ماوەیەكی دیاریكراوی بۆ دانانرێ‌ و هیچ كاتێكیش بۆ كشانەوەی هێزەكان دیاری ناكرێ، سەرباری ئەوەی كە دەشێ ئۆپەراسیونەكە دوو ئەگەری لێبكەوێتەوە، یەكەمیان ئەوەیە كە توركیا بە بیانوی ڕێگرتن لە گەڕانەوەی هێزەكانی پەكەكە، ڕەنگە بنكەیەكی عەسكەریی هەمیشەیی لە شنگال دابنێ.
دووەمیشیان، ئەوەیە كە هێزەكانی توركیا ‌و هێزەكانی عیراق لە شنگال ‌و ناوچەكانی دەوروبەری، لەگەڵ یەكتری بە شەڕ بێن ‌و لێرەدا چوارچێوە نێودەوڵەتییەكەی مەسەلەكە قوڵتر دەبێتەوە ‌و كاریگەریی خراپی، هەم لە ڕوی سیاسییەوە هەم لە ڕوی یاساییەوە، لەسەر هەرێم دەبێ.

بەپێی یاساكانی عیراق، شنگال لەگەڵ دهۆك‌ و هەولێر ‌و سلێمانی بەراورد ناكرێ، چونكە شنگال یەكێ لەو ناوچانەیە كە بە ناوچەیەكی جێناكۆك دەژمێردرێ. ئەمەش وایكردووە ئەم ناوچەیە لە ڕووی دەستورییەوە سەر بە هەرێمی كوردستان نەبێ. كێشانی هێزی دەوڵەتێكی بیانی بۆ ناوچەیەكی دەرەوەی دەسەڵاتی حكومەتی توركیا بە هێزی داگیركەر بداتە قەڵەم ‌و مەسەلەكە بگەیەنێتە ئەنجومەنی ئاسایش. بۆیە لێرەدا ناكرێ مەسەلەی شنگال تەنانەت لەگەڵ مەسەلەی سەربازگەكەی باشیكیش بەراورد بكرێ، لانی كەم لەم روانگەیەوە كە ئەنكەرە بە بیانوی شەڕی داعش‌ و مەشق پێكردنی هێزەكانی پاسەوانانی نەینەوا بۆ رزگاركردنی موسڵ لە داعش، سەربازگەی باشیكی كردۆتەوە ‌و هێزی تێدا جێگیر كردووە‌ و بەهۆی ئەمەشەوە توانراوە كێشەی سەربازگەی باشیك كۆنترۆڵ بكرێ. بەڵام گەیشتنی هێزەكانی توركیا بۆ شنگال لە دەرەوەی چوارچێوەی شەڕی دژی داعش‌ و لەكاتێكدا كە هێشتا كێشەی سەربازگەی باشیك بە هەڵپەسێردراوی ماوەتەوە، گرژیی پەیوەندییەكانی نێوان بەغدا‌و ئەنكەرە زیاتر دەكا ‌و دەرگا بە ڕووی هەموو ئەگەرەگاندا بە كراوەیی دەهێڵێتەوە.

ئەنكەرە لە میدیاكاندا بیانوو بۆ جوڵاندنی هێز بۆ شنگال دەهێنێتەوە‌و وای رادەگەیەنێ كە نایەوێ قەندیلێكی تر لە شنگال پەیدا ببێ. بەدڵنیاییەوە شنگال لەگەڵ قەندیل بەراورد ناكرێ‌ و لەڕاستیشدا شنگال بۆ پەكەكە هیچ بایەخێكی ستراتیجیی نیە‌و نزیكەی ١٢٠ كیلۆ مەتریش لە سنوری نێودەوڵەتیی توركیا-عێراقەوە دوورە‌ و بەهۆی ئەمەوە مەترسییەكی گەورەی بۆ سەر توركیا نیە. راستییەكە ئەوەیە كە مەسەلەكە هیچ دورنمایەكی ئەمنی نیە، بەڵكو دورنمایەكی سیاسیی هەیە ‌و زۆرتر پەیوەندیی بە راپرسییەكەی مانگی داهاتوی توركیاوە هەیە كە تێیدا ئەردۆغان دەیەوێ سیستمی سیاسی لە پەرلەمانییەوە بكاتە سەرۆكایەتی ‌و دەسەڵاتێكی نیمچە رەها بۆ خۆی مسۆگەر بكات.

پاش ڕێگرتن لە جوڵاندنی هێزەكانی تورك بەرەو منبج ‌و دورخستنەوەی توركیا لە بەشداری كردن لە شەڕی رەققە‌ و بەهێزبونی بزوتنەوەی»نەخێر بۆ هەمواركردنەوەی دەستور»، ئەردۆغان پێویستی بە وەدەستهێنانی سەركەوتنە لە بوارێكی دیاریكراودا تاكو پێگەی خۆی لە ڕاپرسییەكەی مانگی داهاتوو پێ بەهێز بكا. ئەمەش هانی داوە بیر لە ئۆپەراسیۆنێك لە شنگال بكاتەوە تا شایستەیی خۆی وەك سەرۆكێكی شایستەی دەسەڵاتێكی نیمچە رەها پێ سەلمێنێ.
 پرسیارەكە ئەوەیە : ئێمە، لە هەرێمی كوردستان، چ پەیوەندییەكمان بەم بابەتەوە هەیە؟





‌ جەمسەر بەندییەكانی ریفراندۆمەكەی توركیا ‌
ریفراندۆمی یاسایی بەبێ ریفراندۆم نابێ ‌
لە ئۆپەراسیۆنی قەڵغانی فوراتەوە بۆ هەڵكردنی ئاڵا لە كەركوك ‌
‌شەڕێكی بێ پاسا‌و لە شنگال ‌
داواكردنی سەربەخۆیی ‌و دڵنیاكردنەوەی بەغدا ‌
قەرزی گشتی‌و پلانی حكومەت‌
بەڵێنی جێبەجێ‌ نەكراوو ئایندە نادیار‌
توركیا لەچاوەڕوانیی ڕەزامەندیی بەغدادا
ئاماژەكانی پشت سەردانەكەی شاندی هەرێم بۆ بەغدا
گازی‌ سروشتی‌ له‌نێوان مژده‌به‌خشی‌‌و ئومێدبڕیدا‌
سەربەخۆیی دادوەری‌
رێككەوتنی هاوسەنگی‌و سەقامگیری ‌
كۆتاییەكی چاوەڕوانكراو بۆ سەرەك وەزیرانێكی گوێڕایەڵ ‌
تەكنۆكراتەكەی عەبادی
‌توركیا و بژاردە سەختەكانی ‌
12

زۆرترین خوێنراو
گۆڤاری لڤین
318
ژمارە
وتار
لڤینی نوێ
59
ژمارە