نەوشیروان مستەفا: حەسەن زیرەك مەدرەسەیەكی تایبەتییە لە گۆرانی كوردیدا

19.05.2019

لڤین: 

نەوشیروان مستەفا سەركردەی كۆچ كردوی كورد لە دیدارێكدا دەڵێت، زۆر لەزەت لەوە ئەبینێت كە بەناو شاردا دەسوڕێتەوە، باس لەوەش دەكات "لە شارەكەی خۆما زۆر هەست بە ئەمینی و دڵنیایی ئەكەم، هیچ جۆرە ترسێكم نییە، زۆر بە دەگمەنیش وا رێككەوتووە مەسەلەن یەكێك لەسەر جادە ئێخەم بگرێ بۆ ئیشێك.

نەوشیروان مستەفا، رێكخەری كۆچكردوی بزوتنەوەی گۆڕان و سەركردەی دیاری شۆڕی كورد لە باشوری كوردستان لە دیدارێكیدا باس لە وردەكاریەكانی ژیانی خۆی و بیرەوەریەكانی لە گەڕەكەكانی شاری سلێمانی دەكات و كۆمەڵێك خولیای خۆی دەگێڕێتەوە. 


ژیانی خێزانیی
لە سەرەتای چاوپێكەوتنەكەدا، نەوشیروان مستەفا بە كورتە باسێك رۆژو شوێنی لە دایكبوونی و ژیانی خێزانیی باسدەكات و دەڵێت: رۆژی ٢٢/١٢/١٩٤٤لە كۆڵانی شیوی قازی بەرخانەقا، لە گەڕەكی سەرشەقام لە دایكبووم و خێزانەكەم ناوی شوعلە عەلی سەعیدە. سێ منداڵم هەیە، یەكەمیان كوڕە ناوی نمایە، نما یەكێكە لەو ناوانەی كە لەكاتی خۆیدا لە خەباتی نهێنی بەكارم ئەهێنا، چونكە كورتكراوەی ناوی خۆم و باوكم و باپیرمە. دوو منداڵەكەی دیكەم كوڕو كچێكی دووانەن كوڕەكەیان ناوی چیایە، كچەكەیان ناوی چرایە. 

سلێمانی و ٢١ ساڵ دابڕان
نەوشیروان مستەفا لە باسی خوێندن و ژیانی منداڵیدا ئاماژە بەوە دەكات؛ “لە سلێمانی سەرەتایی و ناوەندیم تەواو كردووە، دواتر لە زانكۆی بەغدا علومی سیاسی-م خوێندووە، پاشان رۆشتووم بۆ زانكۆی ڤییەنا عیلاقاتی دەولی-م خوێندووە. لەكاتی چوون بۆ قوتابخانە، ئەوەی لە بیرمبێ جانتام پێ نەبوو، كتێبەكانم بە دەستەوە ئەگرت”. هەر لەبارەی ژیانی منداڵییەوە دەڵێت: “هاوڕێم زۆر بووە، چونكە من خەڵكی گەڕەكێكم كە منداڵی زۆر لە كۆڵانەكەدا بووە، سێ مەكتەب لە كۆڵانەكەی ئێمەدا بوو، بێجگە لەوەی كۆڵانەكەی ئێمەش منداڵی زۆر بووە، بەتایبەتی خانووی وا هەبوو سێ بۆ چوار ماڵی تێدابوو. بەڵام لەبەرئەوەی ژیانێكی زۆر نائارام و ناڕێكوپێكم هەبووە، لە هەر قۆناغێكدا مەجموعەیەك هاوڕێم هەبووە، بۆ نموونە لە ساڵی ١٩٧٠ لە سلێمانی چوومەتە دەرەوەو تا ساڵی ١٩٩١ نەهاتوومەتەوە بۆ سلێمانی، ٢١ ساڵ لە سلێمانی نەبووم، لەبەرئەوە دابڕاوم. “ئێستاش خۆم زۆر لەزەت لەوە ئەبینم بەناو شاردا ئەسوڕێمەوە، زۆر جاری وایە توشی هەندێ ناسیاوم ئەبم كە ٣٠ ساڵە نەمبینیوە، من لە شارەكەی خۆما زۆر هەست بە ئەمینی و دڵنیایی ئەكەم، هیچ جۆرە ترسێكم نییە، زۆر بە دەگمەنیش وا رێككەوتووە مەسەلەن یەكێك لەسەر جادە ئێخەم بگرێ بۆ ئیشێك. قەت رۆژێك لە ڕۆژان شعورم بەوە نەكردووە یەكێك بە خراپە لە من نزیك بووبێتەوە. ئەوەی كە هاتبێتیش رەنگە ئیشێكی هەبووبێ یان پێویستییەكی هەبووبێ”.

لەكاتی چوون بۆ قوتابخانە، ئەوەی لە بیرمبێ جانتام پێ نەبوو، كتێبەكانم بە دەستەوە ئەگرت


بیرەوەرییەكانی بەرخانەقا
لە بەشێكی تری چاوپێكەوتنەكەیدا، نەوشیروان مستەفا، ئاماژە بە هەندێ بیرەوەری و یادگاری گەڕەكی سەرشەقام و بەرخانەقا و كەسایەتییەكانی ئەو گەڕەكە دەكات و دەڵێت “بیرەوەری زۆر خۆشم هەیە لەبەرخانەقا، لە راستیدا بەرخانەقا گەڕەك نییە، ناوچەیەكە لە گەڕەكی سەرشەقام كە كەوتووەتە بەرخانەقای مەولانا خالیدی نەقشبەندی، كەوتووەتە بەر ئەو خانەقایە بۆیە پێی ئەڵێن بەرخانەقا. ئەو گەڕەكە یەكێك بوو لەو گەڕەكانەی پەیوەندی كۆمەڵایەتی لەنێوان ماڵەكاندا زۆر بەهێز بوو، خەڵك یەكترییان خۆش ئەویست، لەكاتی پێویستیدا بە دەم یەكترەوە ئەڕۆیشتن، لە كاتی خۆشی و ناخۆشیدا لە یەكتریان ئەپرسییەوە. لە بەینی دراوسێكانا هاتوچۆ هەبوو، لەناو گەنجەكانا یەكێتی و برایەتی لەبەینا هەبوو، بێجگە لەوەی گەڕەكێكی سیاسی بوو، لەسەردەمی پاشایاتیدا زۆر جار لەو ناوچەیەوە خۆپیشاندانی سلێمانی دەستی پێئەكرد”. “لەو گەڕەكە كۆمەڵێ خەڵكی ناسراوو هەڵكەوتوو پەیدا بوون، بۆ نموونە: لەوانە نوری ئەحمەدی تەها، كامەرانی شاعیرو براكانی، د. نەوزاد عەتار، بەشێك لە شاڵییەكان كە بەشی زۆریان دكتۆرن، موهەندیسن، دكتۆر عەزیزی شاڵی كە كاتی خۆی مامۆستا بوو لە جامیعەی سەڵاحەدین لە هەولێر، ئەویش یەكێكە لە خەڵكی ئەو كۆڵانەی ئێمە، یەعنی خەڵكی ئەو كۆڵانە هەموو رویان كردۆتە خوێندەواری و لە بووای سیاسیدا زۆر پێشكەوتوون”.

ئەدەب و هۆنراوە
لە وەڵامی پرسیاری یەكەم كتێب كە خوێندویەتییەوە، نەوشیروان مستەفا دەڵێت: “لەراستیدا بیرم نەماوە، بەڵام رەنگە دیوانی شیعر بووبێ” سەبارەت بە كاریگەری بەرهەمی نووسەرانی بواری ئەدەبیش “بە گشتی من نووسینی پێشەنگەكانی نوسەری كوردیم بەلاوە زۆر گرنگە، لەوانە نالی و سالم و پیرەمێرد، نووسینەكانی پیرەمێرد زۆر كاری تێكردووم، نووسینەكانی ئەمین زەكی بەگ، تۆفیق وەهبی، شێخ محەمەدی خاڵ، عەلادین سەجادی، كە ئەوانە پێشەنگی نووسینی كوردین، لای من ئەوانە زۆر بە نرخ بوون و كاریان تێكردوم”. 

ئەو هۆنراوەیەی بۆ هاوڕێیەكی شەهیدی نووسیوە:


ئەی هەڤاڵی بێ سەروشوێن
رەنگی ئاسۆ نیشتوەتە خوێن
دوای نۆژدان و هەڵنان گوتن
وا خەڵكی دیسان ئەبزوێن


ئەمە یەكێكە لە هۆنراوەكانی نەوشیروان مستەفاو سەبارەت بە ناوەرۆكی ئەو هۆنراوەیە دەڵێت: “ئەوە شیعرێكە خۆم دامناوە، دامناوە بۆ كۆمەڵێك لەوانەی كە لە شەڕێكی ناوخۆدا كوژران، یەكێك لەوانە لە هاوڕێ هەرە خۆشەویستەكانم بوو كەركوكی بوو، بێجگە لەوەی هاوڕێم بوو لە رێبازی سیاسیشدا هاوبیری یەكتری بووین، لەوانە بووین لەناو ئەو حزبەی ئیشمان تیا ئەكرد، ئەگەر ئەویش بمایە ئەبوو بە یەكێك لە سەركردەكانی كۆمەڵە. بێجگە لەوەی كە كوژرا، جەنازەكەشی نەدۆزرایەوە”.

سەرچیمەن و دەرگەزێن و گومرگە سوتاو

لە چاوپێكەوتنەكەدا زیاتر باس لە گەڕەكە دێرینەكانی شاری سلێمانی دەكات و وەك گفتوگۆ هەمیشەییەكانی و نووسینەكانی شیكردنەوەیان بۆدەكات و دەڵێت: “سەرچیمەن لەبەرئەوەی ناوچەیەكی دەشتایی و چیمەنی تیا بووە، لەپێشدا قاوەخانەیەكیان لێ دروستكردووە، ناویان ناوە قاوەخانەی سەر چیمەن، دواتر چاپخانەكەی ژیان و پیرەمێرد لەو ناوچەیەدا بوو. دەرگەزێن لەناوی دێیەكەوە هاتووە كە لە بازیانە، هەرچەندە ئەڵێن ئەوانەی كە دەرگەزێنیان ئاوەیان كردۆتەوە لە گەڕەكێكەوە هاتوون لە هەمەدانەوەو گەڕەكەكە ناوی دەرگەزێن بووە، ئەمانە تاجرو دەوڵەمەند بوون، بەهۆی چەوسانەوەی دینییەوە هاتون و ئەم دەرگەزێنەیان ئاوەدان كردووەتەوە”.

حەمەساڵح دیلان دەنگی زۆر خۆشە، یەكێكم لەو كەسانەی زۆر حەز ئەكەم گوێی لێ بگرم. خۆشم بە شەخسی دۆستایەتیم لەگەڵی هەبوو، سەد خۆزگە گۆرانی زۆری ئەوت، ئەو خۆی پێیناخۆش بوو كە خەڵك وەكو گۆرانیبێژ تەماشای بكەن، پێیخۆش بوو خەڵك بە شاعیرو رۆشنبیرو ئەدیب و ئەوەی بزانن

ئەوەش دەخاتەڕو كە “گومرگە سوتاو” خانێك بووە و گومرگی تیا وەرگیراوە، سوتاوە. بۆ نموونە سەرشەقام بۆیە ناوی سەرشەقامە، چونكە رێگەی سەرەكی كاروانیی بووە بۆ بەغدا.

هونەرو گۆرانی كوردی
وەك لە چاوپێكەوتنەكەدا ئاماژەی بۆ كردووە، نەوشیروان مستەفا تا رادەیەك گوێی لە گۆرانی كوردی گرتووەو دەڵێت: “چەند جۆرێكیان هەیە، بۆ نموونە لە گۆرانیبێژە كۆنەكاندا حەزم لە دەنگی سێوە، تایەر تۆفیق، حەسەن زیرەك، عەلی مەردان، ماملێ. لەم گەنجانەش كۆمەڵێكیان هەیە كە بەڕاستی دەنگیان خۆشە، گۆرانییەكانیان خۆشە، لەوانە بەهجەت یەحیا یەكێكە لەوانەی بێجگە لەوەی دەنگی خۆشە، وشەی جوانیش هەڵئەبژێرێ. دانا غەنی، سەید ئەحمەدی بەرزنجی، ئەمانە هەم شیعری جوان هەڵئەبژێرن هەم دەنگیشیان خۆشەو ئاوازەكانیشیان خۆشە”. هەر لە چوارچێوەی ئەو بابەتەدا، بەمشێوەیە باس لە حەمەساڵح دیلان و ژمارەیەك هونەرمەندی تر دەكات “حەمەساڵح دیلان دەنگی زۆر خۆشە، یەكێكم لەو كەسانەی زۆر حەز ئەكەم گوێی لێ بگرم. خۆشم بە شەخسی دۆستایەتیم لەگەڵی هەبوو، سەد خۆزگە گۆرانی زۆری ئەوت، ئەو خۆی پێیناخۆش بوو كە خەڵك وەكو گۆرانیبێژ تەماشای بكەن، پێیخۆش بوو خەڵك بە شاعیرو رۆشنبیرو ئەدیب و ئەوەی بزانن، لە راستیدا شاعیرێكی گەورەیە، رۆشنبیرێكی گەورەش بوو لەهەمانكاتدا تێكۆشەرێكی گەورەش بوو، چونكە زۆر لەسەر كوردایەتی دەربەدەر بوو، عەزیەتی بینیوە، حەپس بووە. بەڵام دەنگیشی زۆر خۆش بوو ئاوازیشی زۆر باش ئەزانی كەلیماتیشی باش هەڵئەبژارد. بەڵام بەداخەوە كەمی وتوە”. هەروەها  “محەمەدی ماملێ، بەلامەوە یەكێكە لە گۆرانیبێژە هەرە گەورەكانی كورد. سێوە، بەلای منەوە هەر خۆی شتێكی زۆر تایبەتییە. نەجمەدینی غوڵامی، ئەویش حەزم لە دەنگییەتی. حەسەن زیرەك مەدرەسەیەكی تایبەتییە لە گۆرانی كوردیدا”.

گرنگیی بە خواردن نەداوە
لە باسی خواردنیشدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات “بەگشتی خواردنم زۆر بەلاوە گرنگ نییە، هەرچییەكبێ، ئەوەنە ئەخۆم كە پێویستبێت” و هەروەها باخچە و گوڵ و گوڵزار بەیەكێك لە “هیوایەتەكانی” دادەنێت و وتی: “باخچە و گوڵ و گوڵزار یەكێكە لە هیواتە هەرە خۆشەكانم، یەكێكە لەو شتانەی كە لەزەتی لێ ئەبینم، گوڵ بەخێو ئەكەم، گوڵ ئەبینم، بۆنی ئەكەم، كە سەیر ئەكەم پەڕەكەی گەشاوەتەوە زۆر زۆر حەزم لێیەتی، لە منداڵیشمەوە وابووم، بۆ ئاگاداریت لە شاخیش كە هەلومەرجی شاخ چەند سەخت و زەحمەت بوو، لە ناوزەنگ من لەبەردەمی مەقەڕەكەمانا شوێنێكم تەخت كردبوو، یەك حەوزی زۆر جوانم تیا دروست كردبوو، بە بۆیەی شین رەنگم كردبوو. هەر چواردەورەكەیم كردبوو بە جوانترین گوڵ، لە زستانیشا بە نایلۆن ئەمگرت و گوڵم تیا بەخێو ئەكرد”.

لە باسی جەژن -دا
نەوشیروان مستەفا ئاماژە بە جەژن لە سەردەمی منداڵیی و سەردەمی پێشمەرگایەتی و لایەنی كۆمەڵایەتی شاری سلێمانی و دەكات دەڵێت: “زەمانی ئێمە جەژن تامێكی تایبەتی هەبوو، چونكە منداڵ بەتایبەت جلی تازەیان بۆ ئەكرد خۆی ئەگۆڕی، گەڕەكی ئێمە لە خوارییەوە دەشتاییەكەی گەورەی لێ بوو، لەوێ چەرخ و فەلەقیان دائەنا. دۆندرمەیان دائەنا، پاقلەیان دائەنا و مناڵ خۆیان ئەگۆڕی و ئەچون بۆ ئەوێ بۆ گەڕان بۆ وەخت بەسەربردن و بەناو شارا ئەسوڕانەوەو نەوعێكی جیاواز بوو لە هی ئێستا”.

یەكێكە لەو شتانەی كە لەزەتی لێ ئەبینم، گوڵ بەخێو ئەكەم، گوڵ ئەبینم، بۆنی ئەكەم، كە سەیر ئەكەم پەڕەكەی گەشاوەتەوە زۆر زۆر حەزم لێیەتی

تەنانەت ئەو ئەوكاتەی لە شاخ بووین جەژنمان ئەكرد بەتایبەتی ئەو كاتانەی جێگیر ببووین، ئێمەش وەكو خەڵكی تر جەژنمان ئەكرد، بەڵام شەرت نییە بەیانییەكەی چێشتمان لێ بنایە، مەسەلەن لە هەموو مقەڕەكانا گۆشت ئەخورا، برنجیان لێ ئەنا، شلەی خۆشیان لێ ئەنا، جەژنە پیرۆزەیان لە یەكتری ئەكرد، ئەگەر نزیك بووینایە لە دێهات، لە مزگەوتەكانا لەگەڵ خەڵكدا جەژنمان ئەكرد، جەژنە پیرۆزەمان لەگەڵ یەكتر ئەكرد. ئێمە دابڕاو نەبووین لە خەڵك”. لە باسی جلوبەرگی كوردیدا، نەوشیروان مستەفا “مرادخانی” هەڵدەبژێرێت و پێیوایە “مرادخانی لە هەمویان موریح ترە بۆ لەبەركردن”.

سەبارەت بە جیاوازی كۆمەڵایەتیش لە سەردەمی ئێستاو رابردوودا، دەڵێت: “جیاوازی كۆمەڵایەتی ئەگەر چەند لایەنێكی بگرین، پێموایە سلێمانی بە درێژایی زەمەن شارێكی كراوە بووە، سلێمانی بە درێژایی زەمەن ئافرەت تیایدا رێزلێگیراو بووە، هەمیشە لەناو خێزانی خەڵكی سلێمانی رێزی ژنیان گرتووە، كە كچیان بە شوو داوە پرسیان بە خۆی كردووە. زۆر بە دەگمەن وابووە كە شتیان بەسەردا سەپاندبێ، دوای ئەوە لە سییەكانەوە قوتابخانەی كچان هەبووە لەبەرئەوە ئەبینن لەناو شاری سلێمانیدا هەزاران ئافرەتی خوێندەوار پێگەیشتووە، دكتۆریان تیایە، محامییان تیایە، موهەندیسیان تیایە، مامۆستایان تیایە، خەڵكی خوێندەواری باشیان تیایە، من مەبەستم ئەوەیە سلێمانی هەمیشە شارێكی كراوە بووە، لە راستیشدا لە بەینی دەوڵەمەندو فەقیری جاراندا ڕەنگە ئاستی گوزەرانی خەڵك نزمتر بووبێ لە ئێستا، بەڵام پێموایە دەوڵەمەندەكانی زەمانی جاران زۆر خێرەومەندو یارمەتی فەقیرو هەژاریان داوە بەتایبەتی لە كاتی جەژنان و لێقەومانا، بەڵێ سلێمانی زۆر زۆر گۆڕاوەو جێگەی دڵخۆشییە”.

سلێمانی بە درێژایی زەمەن شارێكی كراوە بووە، سلێمانی بە درێژایی زەمەن ئافرەت تیایدا رێزلێگیراو بووە، هەمیشە لەناو خێزانی خەڵكی سلێمانی رێزی ژنیان گرتووە

هەروەك لە وەڵامی پرسیارێكدا سەبارەت بە جوانترین نەریتی كوردەواری ئەوە دەخاتەڕوو، كە “راستگۆیی، جوامێری، رێزگرتنی خەڵك، دوزمانی نەكردن، دڵپاكی، دەستپاكی، داوێن پاكی. ئەوانە هەمووی نەریتی جوانن، ئەمانە بە یەكیشەوە جوانن”.

نەوشیروان مستەفا چ ئاواتێكی خواستووە؟
لە كۆتایی چاوپێكەوتنەكەداو لە وەڵامی پرسیاری ئەوەی چ ئاواتێكی هەیە، نەوشیروان مستەفا دەڵێت: “ئومێدم وایەو حەزئەكەم خەڵك هەموی لە خۆشیدابێ. بەهاران و هاوینان كە خەڵك ئەبینم لە سەیران بەدڵی خۆش و بە جلی جوانەوە خواردنی خۆشیان لەبەردەمه،‌ زۆر زۆرم پێ خۆش ئەبێ. ئومێدم وایە كە هەمو رۆژێك هەر جەژن بێت بۆ خەڵك، خۆشی بێت، خەڵك لە ئیسراحەتدابن لە رەفاهیەتدابن لە ئاسودەییابن ژیانیان باش بێت گیروگرفتیان نەبێت”. 


ماڵپەڕی سبەی ئامادەی كردووە

2307 جار بینراوە

زیاتر

copyright 2019, All Rights Reserved Developed by TeraTarget for Digital Intelligence and IT Innovations