ئایا بڕیارەکانی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا مولزەمە؟
لوقمان مستەفا ساڵح
AM:10:49---11-12-2018
ئه‌م بابه‌ته 393 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌
زۆرینەی ئەو سکاڵا و داوایانەی کە ئاراستەی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا دەکرێن لەلایەن تاکە کەس یان کۆمەڵێک خەڵک یان ڕیکخراوی کۆمەڵی مەدەنی دژ بە دەوڵەتەکەیانە کە مافەکانیانغ پێشیل کردووە. هەر وەک پێشتر رەیحان یاڵچنداغ، پارێزەری هاوسەرۆكەكانی پێشوو و پەرلەمانتارانی زیندانیكراوی هەدەپە لەبارەی دۆسیەی زیندانیكردنیانەوە  پێنج سكاڵای لە دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا تۆماركردبوو.بە تایبەت دۆسیەی  دمیرتاش یەکێکە لە دوو هاوسەرۆکانی پێشووی پارتی دیموکراتی گەلان (هەدەپە)، و لە مانگی 11 ی ساڵی 2016 بەهۆی ئەوەی گوایە پەیوەندی بە پەکەکەوە هەبووە دەستگیر کرا. ئەو نکوڵی لە هەموو ئەو  تاوانانە  دەکات کە خراوەتە پاڵی و دەڵێت دۆسێکانی کەلەدژم تۆمار کراوە تەنها مەبەستی سیاسین. وهیچیتر.لە مانگی 6 ی ڕابوردوو لە زیندانەوە خۆی هەڵبژاردن بۆ پۆستی سەرۆکایەتی تورکیا و سێهەمی هێنا لە سەدا 8.4 دەنگی بەدەست هێنا. 

دادگاکەش هەر پاش وەرگرتنی سکاڵەکە و وەرگرتنی قسەی هەردوو لا کە تورکیاش وەڵامێکی دوروودرێژی ١٣٠ لاپەڕەیی هەواڵەی داگاکە کربوو،ئیتر دادگا  دەس بەلێکۆڵێنەوەی خۆی کرد،دادگا توانی زانیاری تەواو وەدەس بخات لەو شوێنا نەی کە پێوستە. هەڵبەتە دانیشتنی دادگا  ئاشکرایەو نهێنی نیە، مەگەر لەحالەتی زۆر پیوست دانیشتنەکان بکەنە نهێنی، هەموو دانیشتنەکان  بەکۆنوس دەنوسرێتەوە  هەڵدەگیرێ، لەدرێژەی دادگاییدا هەوڵ ئەدرێ لایەن ناکۆکەکان ڕێک بخەن، لەدوای دەرجونی حوکمی کۆتایی لە فەرمانگەی گەورە،ئیتر گوێ ناگیرێ  لە سکالاکاران، بڕیارەکانی  دادگا  دوای سێ مانگ لە  دەرچونیان بە  پلەی کۆتا دەگەن و دەبێ جێ بەجێ بکرێن.  مەگەر لە فەرمانگەی گەورەوە  بڕیاری پێداچونەوە و تەمیز بدرێ. 

ئەوە بوو  خۆشبەختانە دادگای مافەکانی مرۆڤی ئەوروپا  بە فەرمی وەڵامی دانەوە،داوای لە تورکیا کرد ڕێبەری سەر بە کوردەکان سەلاحەدین دمیرتاش ئازاد بکات، و فەرمانیدا دەستگیرکردنەکەی لە ساڵی 2016وە بە تاوانەکانی تیرۆر بەناڕەوا لەقەڵەمدا وە ووتی دەسگیرکردنەکەی هەوڵێک بووە بۆ " کپکردنی دەنگی جیاواز".

ئەو دادگایەی ئەوروپا دانیشتن لەسەر ئەو دۆسێیانە دەکات کە گوایە سەرپێچی ڕێککەوتنی ئەوروپان لەسەر مافەکانی مرۆڤ کردووە کە تورکیا خۆشی مۆری کردووە. بڕیارەکانی ئەم دادگایە دەبێت لەلایەن وڵاتانی ئەندامەوە جێبەجێ بکرێن. لە ڕابوردوودا ڕوسیای ئەندام تیایدا بڕیارەکانی جێبەجێ کردووە.

هەر دوای ئەوەی کە بۆ دادگا دەرکەوەت کە دەمیرتاش بێتاوانە دادگاکە ڕایگەیاند فەرمانی دا بە تورکیا بڕی 10 هەزار یۆرۆ وەکو قەرەبوو بدات بە دمیرتاش و 15 هەزار یۆرۆش بۆ خەرجییە  .یاساییەکانی.خۆ ئەگەر تورکیا بێ عاری کردوو نەچووە ژێرباری بڕیارەکانی دادگا ئەو دەوڵەتانی ئەندام بەپێی مادی 46  کە واژۆیان کردوە دەبێت پابەندی بڕیارەکانی دادگا بن،لیژنەی ئەنجومەنی وەزیران بەرپرسە لە چاودێڕی و جی بەجێ کردنی بڕیارەکانی دادگا، هەروەها لێژنەی ئەنجومەنی وەزیران سەرپەرشتی گۆرانکاریەکانی یاساکانی ولاتانی ئەندام دەکات  تاکو گونجاو بێت لەگەڵ یاساو ڕێساکانی دادگادا.

(المادە 46 القوە الإلزامیە والتنفیژیە لڵاحكام 1 - تتعهد اڵاگراف السامیە المتعاقدە بأن نحترم اڵاحكام النهائیە للمحكمە فی النزاعات التی تكون فیها گرفا فیها . 2 - تبلغ لجنە الوزرا‌و باڵاحكام النهائیە ، وتسهر علی تنفیژها (.

بەڵام ئەردۆغان وەک پیشەی هەمیشەیی بڕیارەکەی دادگای ئەوروپای بۆ ئازادکردنی سەلاحەدین دەمیرتاش رەتکردەوە و ڕایگەیاند ناچینە ژێرباری بڕیاری ئەو دادگایە،ووتی هەڵمەتێک ئەنجامدەدەن بۆ ڕەتکردنەوەی ئەو بڕیارە.

 رەزا تورمەن پەرلەمانتاری جەهەپە لە ئیزمیر، کە خۆی دادوەری دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا بووە وەڵامی ئەردۆغانی دایەوە و لەوبارەیەوە بە ئاژانسی هەواڵی فورات (ANF)ی راگەیاند، ئەو بڕیارە هەم بۆ دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا و هەم بۆ تورکیا و هەم بۆ دەمیرتاش گرنگە.

تورمەن رایگەیاند، سەرباری ئەوەی لە پرۆتۆکڵی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپادا لەبارەی مافی هەڵبژاردنەوە شیکارییەکی سنووردار هەیە، بەڵام ئەوە جاری یەکەمە لەسەر زیندانیکردنی سیاسەتمەدارێک ئاماژە بە پێشێلکردنی مافەکانی و پێشێلکردنی مافی کەسێکی هەڵبژێردراو دەکرێت. تورمەن راشیگەیاند، دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا رایگەیاندووە، ئەو دادوەر و دادگایانەی بڕیاری دەستگیرکردنی دەمیرتاشیان دەرکردووە بەڵگەی پێویست و روونیان نییە و ئەوەش پێشێلکردنی پەیماننامەی مافی مرۆڤی ئەوروپا (PMME)یە.

تورمەن باسی ئەوەشیکرد، سەرنجڕاکێشترین لایەنی بڕیارەکە ئاماژەکردنە بە خاڵی ١٨ی پەیماننامەی مافەکانی مرۆڤی ئەوروپا و بەوەش لێکۆڵینەوە و شیکاری بۆ ناوەرۆکی سیاسیی دۆسیەکەی دەمیرتاش کراوە.

تورمەن لەبارەی گرنگیی خاڵی ١٨ەوە وتی "دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا بە بڕیارەکەی لەسەر خاڵی ١٨ی پەیماننامەی مافی مرۆڤی ئەوروپا، بەشێوەیەکی روون و کراوە ئەوەی دەستنیشانکردووە، کە یاساکان لە تورکیا بۆ بێدەنگکردنی ئۆپۆزسیۆن بەکار دەهێنرێن، دادگەکان سەربەخۆی نین و دەمیرتاش نەک بەپێی یاساکان، بەڵکو لەبەر هۆکاری سیاسی دەستگیرکراوە، بۆیە بڕیاریداوە بە خێرایی ئازاد بکرێت".

بڕیاری جێبەجێکاری یەکێتیی ئەوروپایە و دەکرێت ببێتە بڕیار و تورکیا مولزەم بکرێت :- 

+مادام وڵاتانی ئەندام لە ئەنجوومەنی ئەوروپا ئەوەیان قبوڵکردووە کە بڕیارەکانی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا جێبەجێ بکەن پێشێلکردنی قبوڵکراونیە و جێبەجێکردنی مادە ٤٦ ی ئاماژەبۆکاو بەسەریدا.

+ئەرک و بەرپرسیارێتیی تورکیایە ئەو بڕیارانە جێبەجێ بکات. ئەگەر بڕیارەکە جێبەجێ نەکات گوشارەکانی سەر خۆی زیاتر دەکات. 
+ئەگەر تورکیا بەپێی ئەو بڕیارە نەجوڵێتەوە و دەمیرتاش لە زینداندا بهێڵێتەوە ئەوە بەو مانایە دێت، ئەوەی قبوڵکردوووە، کە دەمیرتاش بەپێی یاساکان دەستگیرنەکراوە، بەڵکو بە بڕیاری سیاسی دەستگیرکراوە".

 +دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا لە بڕیارەکەیدا لەبارەی دەمیرتاشەوە سەرنجی خستووەتە سەر پەرلەمانتارە زیندانیکراوەکانی تر و بۆ ئەوەش بڕیارەکە دەبێتە بڕیارێکی نمونەیی.

+ڕاستە  حکومەتی تورکیا ئازادە دەتوانێ بە هیچ لایەکەوە نەبەسرێیتەوە بەڵام ئەگەر بابەتەکە وەک یاسای لێ هاتبێت و مادەیەکی یاسایی لەسەر هەبێت ئەوا ناتوانرێت پشتگوێ بخرێت.

+لە دووا وادەی جێبەجێکردنی بڕیارەکانی ئەم دادگایە ئەگەر تورکیا هەر نەچووە ژێرباربۆ ئازاد کردنی دەمیرتاش ئەوە پێدەچێت هەنگاوەکانی مولزەمکردن بگۆڕێت بە کردارەکی وەک:-

١-دوور خشتنەوەی تورکیا لەئەندامێتی ئەم دادگایە

٢-ناردنی کۆپیەکی بڕیارەکە بۆ سەرجەم ووڵاتانی ئەندام

٣-ناردنی بۆ ناوەندەکانی بڕیار ودەزگاکانی ڕاگەیاندن

ئەمە وێڕای ووروژاندنی ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤی جیهانی و نێوخۆیی و جوڵەی زیاتری هێزە ئازادیخوازەکانی ناوخۆ و دەرەوە لەلایک و وورووژاندنی کەس وکاری دەیان هەزار زیندانی کە بێتاوان لەئێستادا لە زیندانە تاریکەکانی تورکیا ژیانی کولە مەرگی بەڕێ دەکەن.







ئایا بڕیارەکانی دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا مولزەمە؟
یاسای چەک و دیاردەی چەک داری
تورکیا لە دۆسێی خاشقچی دا سودمەندی یەکەمە
سپاردنی قەیران بە قەیران ( کورسی سەرۆکی هەرێم بە نمونە)
سودوو زیانەکانی دواخستنی هەڵبژاردن
بنەبڕکردنی تۆڵە سەندنەوە لە نێوان ئاشتەوایی و یاسادا
تورکیا لە نێوان بەرەی فاشیزم و دیموکراسیدا
ڕۆڵی حیزب لە هەڵبژاردنەکاندا
لە یەکی ئایاردا هەمان یاسای کار!
هەڵبژاردن ومەترسی لە کاری ساختەکاری
ئەنفال وەک دۆسێیەکی یاسایی
هەڵبژاردن و دەزگاکانی ڕاگەیاندن
تیرۆریزمی دەوڵەتی...تورکیا و ئێران بە نموونە
عەفرین ڕووبەڕووی تاوانی دوژمنکارانە و جینۆساید بۆتەوە
ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و نەتەوەیەکگرتوەکان لە کوێن!؟
1234

زۆرترین خوێنراو
گۆڤاری لڤین
318
ژمارە
وتار
لڤینی نوێ
59
ژمارە