ئاواتەكەی موحسن حەكیم دێتە دی، كچانی ٩ساڵ ئامادەبكەن
‎محەمەد نوری ئەحمەد
PM:01:21---08-11-2017
ئه‌م بابه‌ته 2586 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

پێش  روخاندنی رژێمی پێشووی عێراق كۆنگرەی هێزە ئۆپۆزسیونەكان لەلەندەن  بەسترا ،لەو كۆبوونەوەیەدا ئەنجومەنی باڵای ئیسلامی بەو مەرجە رازی بوو كە دان بە فیداڕاڵییەت بهێنێت وەك داخوازییەكی سەرەكی كوردەكان  ، كە لەبەرامبەرئەمەدا هێزە كوردییەكان رازی بن كەلە ئایندەدا لە دەستور ئەوە بچەسپێت كە ئیسلام  تاكەبنەمای سەرەكی یاسادانانبێت لە عێراقدا.ئەم رێككەوتنە وەك دوانەیەك بەیەكەوە دانران كە دەتوانن یەكتر رەتبكەنەوە و یەكتریش تەواو بكەن(١) . بەڵام وەك سۆسۆلۆژێستی بەناوبانگی عێراقی فالح عەبدو لجەبار دەپرسێت:ئایا هێزە شیعییەكان قەت واز لەو خەونە دەهێنن كە یاساكان بە پێوەرەشەرعییەكانی ئەوان نەنوسرێتەوە(تەنها پێوەرەكانی خۆیان نەك هەموو ئیسلام)؟ ئەمەمەحاڵە واز لەو پرۆژەیە بهێنن بەڵكو  هەمیشە  بۆ كات دەگەڕێن تا بگەڕێنەوە بۆئەوەی  فەتوای مەرجەعەكانیان بكەن بەیاسای كارپێكراو لە عێراقدا .
هێمانانە پرۆژەی بە شیعەكردنی هەموو خانەوگۆشەیەك لە عێراق دەستیپێكردوە  ،ئەوان لە ناو یاساكانەوە گۆڕانكاری دەكەن بەردەوامیشن بۆ ئەوەی واقعی سیاسیی وكۆمەڵایەتیش بگۆڕن .پرۆسەی بە شیعەكردن،  پرۆسەی  گۆڕینی هەموو خاڵ و خانەكانی كۆمەڵگای عێراقە .تازەترین هەنگاویش دوبارە هێنانەوەی پێشەوەی  باوەڕێكە كە هەموو مەرجەعەكانی شییعە باوەڕی تەواویان پییەتی و بەرگریشی لێدەكەن.   ئەوەش بریتییە :لەوەی حاڵەتێكی  ئاسایی وتەنانەت  دینی وشەرعیشە كە كچ لە نۆساڵیدا هاوسەرگیری بكات وجەماعی لەگەڵدا بكرێت .هەموو مەرجەعە گەورەكانی شیعە  باوەڕیان بەم رستەیە هەیە  وبەرگری لێدەكەن ،بە جائیز وقبوڵكراو لایان ئەژماردەكرێت.
بەڵام بەر لەوەی بچینە سەر فەتواكان ،دەگەڕینەوە بۆ مێژوویەكی كۆنتر كە دەبێتە سەرچاوەی بنەمایی بۆ هەموو تێڕوانینەكانی شیعە  بۆ ژن  .
لای شیعەكان عەلی كە خەلیفەی چوارەمی موسڵمانانە  قسەو هەڵسوكەوتەكانی بە یەكێك لە بنەما سەرەكییەكانی مەزهەبەكەیان دادەنرێت ،لەبەرامبەریشدا لە مێژووی ئیسلام یەكەم دەستپێكی شەڕی ژنێك لەگەڵ كەڵێكی گەورە لەسەردەمی ئەم خەلیفەوەیە دەستپێدەكات .عایشەیەكەم ژن بوو بەرامبەر خەلیفەی موسڵمانان وەستایەوە و بێ سڵەمینەوە دەچوو بانگەشەی شەڕی دژ بە عەلی دەكرد . یەكەم ژنە لەمێژووی ئیسلامیشدا كە بەرامبەر پیاوێك هەڵدەگەرێتەوە و گوتاری شەڕ و شمشێر بەرزدەكاتەوە .لە مێژوووی ئیسلامدا ئەم شەڕە بەر لەوەی شەڕی دوو تایفەی بیركردنەوەی جیاوازبێت ،  لای شیعەكان بەوە  تۆختدەكرێتەوە كە ژنێك بەرامبەر شێرێك ،نێرێكی گەورە وەستایەوە .(٢)
عەلی خاوەنی كۆمەڵێ بۆچوونی توندبووە لەسەر ژن ،كە لای فاتمە مرنیسی (وەڵامدانەوەی ئەو یاخبوونە بووەكە بەرامبەری كراوە ) لە دوای رووداوی جەمەل دەڵێت :ئەی خەڵكینە ژنان لەرووی ئیمان و عەقڵ وبەختەوە ناكامڵن .هۆكاری ناكامڵی ئیمانیان بۆ ئەوە دەگڕێتەوە كە سوڕی مانگانەیان هەیە لەو كاتەشدا ناتوانن نوێژبكەن و رۆژوو بگرن ،ناكامڵی عەقڵیشیان بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە دوو ژن بەیەك شایەت  دادەنرێت ،ناكامڵی بەختیشیان بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە لە میراتدا بەشیان كەمترە .(٣)
عەلی دورتر لەم بۆچوونەی سەرەوەی  دەڕوا لەكاتی ئامۆژگاری حەسەنی كوڕیدا دەڵێت:وریابە هیچ كات  پرس ورا و راوێژ  بەژن مەكە...(٤)
رەنگە مێژووی ئیسلام پڕبێت لەم بۆچوونە توند ونایەكسانانە بەرامبەربە ژن ،بەڵام ئەم بۆچوونانەی عەلی دەبنە پایەكی تر لە پایەكان لای مەرجەعەكانی شیعە ، ئەوان زۆر زیاتر توندتر وداخراوتر دەبن بەرامبەر رەگەزێك كە ناوی ژنە .
٢-
ئێمە لەسەر فەرمایشتەكانی عەلین .ئەمە بۆچونی موحسن حەكیمە كە كەسایەتییەكی دیار ومەرجەعی بەناوبانگی شیعەكان بوو لە عێراقدا.موحسن بەتەواوەتی دژی یاسای باری شارستانی وەستایەوە ، لای وابوو لادانە لە بنەماكانی ئیسلام و پەیامی ئیمامەكان لەسەروو هەمووشیانەوەلادانە لە ئامۆژگارییەكانی  ئیمامی عەلی .یەكێك لەو خاڵانەی كەوایكرد لەساڵی ١٩٥٩ موحسین حەكیم و زۆبەی مەرجەعە كانی شیعە بەرامبەر تەعدیلاتی یاسای باری كەسێتی  بووەستنەوە لەسەر ئەو بڕگەیە بوو كە تێیدا هاتوە:لەكاتی هاوسەرگیریدا دەبێت هەردوو رەگەز لە رووی تەمەن وعەقڵەوە گونجاوبن  و دەبێت لەناو دادگادا مارەبكرێن(٥) .ئەم خاڵە بووە جێی توڕەبوونی هەموو مەرجەعەكان بەتایبەت موحسن حەكیم، ئەوان ئەم بڕگەیان   بەلادان لە بنەماكانی ئیسلام  دادەنا، لەبەرئەوەی ئەوان لەوباوڕەدابوون كە كچ لە ٩ساڵییەوە شیاوە هاوسەرگیری بكات و بچیتە ژیانی خێزانییەوە .(٦)
بۆچوونەكەی موحسن حەكیم لەو كاتەدا بە هەند وەرنەگیرا ،بەڵام  ئەو مەرجەعە سوربوو لەسەر هەڵوەشاندنەوەی ئەو بڕگانەی لەناو یاسای باری كەسێتییدا هەبوو .ساڵی ١٩٦٣ نامەیەكی نارد بۆ كودەتاچییە قەومییەكان لەنامەكەی حەكیمدا هاتوە:حكومەت لەسەردەمی پادشایەتی ئەم یاسایانەی داڕشتوە كاتی خۆی یەكێك لە كوڕەكانم نارد بۆ لای پەرلەمانتارەكان كە دژی ئەم یاسایە بوەستنەوە چونكە دژی ئیسلامە . تكایە ئێستا ئێوە دەستكاری بكەن ،من تا دەمرم دژی دەوەستمەوە چونكە دەیەوێت بنەماكانی ئاینەكەمان تێكبدا،دژی دینمانە.(٧)(ئەوكاتە ئەم مەرجەعەكان  كوڕ و نێردراوی تایبەتیان دەنارد بۆ لای پەرلەمانتارەكان،ئێستا هەموو مەرجەع و رەووتە شیعەكان خاوەنی كورسی پەرلەمانین و زۆرینە پێكدەهێنن ،كەواتە هەموو یاسایەك لەسەر بیركردنەوەی ئەوان دەردەچێت و دەچەسپیت )
٣-
هەموو مەرجەعەكەكانی شیعە سورن لەسەر ئەو باوەڕەی كە ٩ساڵی بۆ كچ گونجاوەكە هاوسەرگیری بكات.
ئەبو حەسەنی ئەسفەهانی دەڵێت:ناكرێت تا پێش ٩ساڵی لەگەڵ كچەكەدا بنویت،بەڵام جاهیز و رێپێدراوە كە شتەكانی تر بكەیت وەك دەستپاهێنان و مەمكگرتن و ماچ و باوەشپیاكردن ،ئەسفهانی دەڵێت:ئاسایشە  كچەكە ساواش بێت ،دەتوانیت ئەو شتانە ی لەگەڵ بكەیت (لەزەت دەربكەی).(٨)
عەلی حەسەن كەركەری كە بەمەرجەعی باڵای دەوڵەتی سەفەوی دادەنراو هەرەوەها دامەزرێنەری مەزهەبی دەوڵەتەكە بوو دەڵێت:پێش نۆ ساڵ نابێت كچ بكەێت بە ژن قبوڵ و پەسەند نییە ،بەڵام هەموو شتەكانی تر لەگەڵیدا بكەیت ئاساییە ،بەڵام نابێت جوتبوونەكە رووبدات. بەواتایەك پیاوان دەتوانن خۆیان بەسەر كچەكەدا كە نۆساڵی تەواو نەكردوە  خاڵی بكەنەوە بەڵام تا نەگاتە نۆ ساڵ نابێت جوتبوون رووبدات (٩)
٤-
هەموومەرجەشیعەكان بە كۆن وتازەوە (موحسن حەكیم،ئەبو قاسم خوئی،خومەینی ،ئەسفەهانی و شیرازی و سیستانی)لە تێكستە شەرعییەكانیاندا هەموویان تەئكید لەو رستەیە دەكەنەوە كە:كچ  لە ٩ساڵییەوە رێی پێدراوە هاوسەرگیری بكات ،بەڵام پێش ئەو تەمەنە نابێت لەگەڵیدا جووت بن ،بەڵام هەموو كردارەكانی بەتاڵكردنەوەی شەهوەت لەگەڵیدا مەقبولە ،لە كاتێكیشدا ٩ساڵی تەواو كرد دەكرێت جوتبوونی راستەوخۆ رووبدات (١٠)
كەواتە ئەوەێ ئێستا شیعەكان لەرێی پەرلەمانی عێراقەوە هەوڵی بۆدەدەن و دەیانەوێت وەك یاسایەك بچەسپێت ، بێ بنەما لەدایك نەبوە بەڵكو ئەوان نایانەوێت ئەم بۆچونەی مەرجەعەكانیان وەلابنرێت فەرامۆش بكرێت بەڵكو لە هەوڵی ئەوەدان باوڕپێكراوەكانی مەرجەعەكانیان بكەن بە یاسا .

پەراوێز
١-العمامە و الافندی ،سوسیولوجیا خگاب و الحركات الاحتجاج الدینی،فالح عبدالجبار ،ترجمە أمجد حسین ،منشورات الجمل
٢-سلگانات منسیات،فاگمە المرنیسی،ترجمە:فاگمە الزهرا‌و،مركز الپقافی العربی.لا١٠٢
٣-نهج البلاغە ،شرح محمد عبده،خگبە رقم ٧٩،لا١٥٧
٤- هەمان سەرچاوەی پێشوو ،نهج البلاغە
٥-مازق الدستور،نقد والتحلیل،مجموعە باحپین،معهد الدراسات الاستراتیجیە،٢٥٧
٦و ٧-بعد إژن الفقیە ،رشید الخیون،مدارك لا ٩٨
٨و٩و١٠-هەمان سەرچاوەی پێشوو بعد إژن الفقیە








ساڵی كەوتنی حورمەتی سیاسیی
ئەگەر نەوشیروان مستەفا بگەڕێتەوە ئەم گۆڕانە دەناسێتەوە؟
بۆیە ئەمە رونەدا، با ئەمەیان بكرێت
ئایا دەسڕێتەوە؟
یەكێتی دەچێتەوە ناو یاریگاكە؟
كێ قورئانەكەی دزی؟
پێش نۆمانگ لەمەوپێش، پێكەنین بە دیار دروستكردنی دەوڵەتەوە
با هەر بمێننەوە
تەقەی جام دێت
مەلابەختیار وكارەبا
عومەر فەتاح باسی دیموكراسی كرد
ئاواتەكەی موحسن حەكیم دێتە دی، كچانی ٩ساڵ ئامادەبكەن
كامیان خەتابارە یەكێتی یان پارتی؟
چی روویدا؟
با ئەزموونەكە تێكبچێت
123

زۆرترین خوێنراو
گۆڤاری لڤین
318
ژمارە
وتار
لڤینی نوێ
59
ژمارە